Điều này thể hiện rõ tại châu Âu, nơi từ lâu đi đầu trong các chính sách ứng phó với biến đổi khí hậu. Điện gió và điện mặt trời hiện chiếm khoảng 34% sản lượng điện của châu lục, so với 20% năm 2021. EU vẫn đặt mục tiêu giảm ít nhất 55% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2030 so với năm 1990 và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Theo Cơ quan Môi trường châu Âu, để đạt mục tiêu tối thiểu 42,5% năng lượng tái tạo vào năm 2030, tốc độ triển khai các dự án phải tăng gấp đôi mức trung bình của thập kỷ qua.

Châu Âu đang điều chỉnh một số chính sách liên quan đến chuyển đổi xanh. Ảnh: Reuters

Khi chi phí trở thành rào cản

Nguồn cung nhiên liệu Nga giảm mạnh sau năm 2022 buộc châu Âu tăng nhập khẩu khí đốt với giá cao hơn, trong khi chi phí carbon cũng góp phần đẩy giá điện lên. Hạn ngạch phát thải hiện chiếm khoảng một phần tư đến một phần ba giá điện bán buôn của EU, tạo thêm gánh nặng đối với các ngành sử dụng nhiều năng lượng.

Tại Đức, nền kinh tế lớn nhất châu Âu tăng trưởng trì trệ trong khi hộ gia đình và doanh nghiệp phải đối mặt với giá điện thuộc nhóm cao nhất thế giới. Chính phủ đã giảm một số loại thuế, phí liên quan đến năng lượng và nới quy định về hệ thống sưởi sử dụng năng lượng tái tạo. Những lo ngại về sức cạnh tranh của ngành công nghiệp cũng góp phần thúc đẩy EU xem xét lại một số quy định đối với ô tô.

Tháng trước, EU đề xuất giữ lại nhiều hạn ngạch phát thải hơn trên thị trường trong 15 năm tới nhằm giảm tác động đối với ngành công nghiệp. Khối này cho rằng điều chỉnh vẫn cho phép thực hiện mục tiêu giảm 90% lượng khí nhà kính vào năm 2040 so với năm 1990. Tuy nhiên, một số nhà phân tích cảnh báo nguồn cung hạn ngạch lớn hơn có thể kéo giá carbon xuống thấp, qua đó làm giảm động lực đầu tư vào công nghệ ít phát thải.

Những tính toán tương tự đang diễn ra bên ngoài EU. Chính phủ Anh xem xét mục tiêu tỷ lệ xe điện bán ra hằng năm và cân nhắc cho phép hoạt động khoan dầu mới tại Biển Bắc. Các doanh nghiệp ô tô cho rằng quy định đang đi nhanh hơn nhu cầu của người tiêu dùng, trong khi các hiệp hội năng lượng cho rằng khai thác mới có thể hỗ trợ đầu tư và việc làm.

Tại Canada, chính phủ của Thủ tướng Mark Carney đã bãi bỏ thuế carbon đối với người tiêu dùng và ủng hộ thêm các dự án dầu khí. Viện Khí hậu Canada nhận định nước này chưa đi đúng quỹ đạo để hoàn thành các mục tiêu khí hậu, bao gồm mục tiêu năm 2035 và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Những điều chỉnh trên diễn ra sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đảo ngược nhiều chính sách khí hậu. Washington nhiều lần viện dẫn khó khăn kinh tế của châu Âu để lập luận rằng các quy định môi trường quá chặt có thể làm suy yếu công nghiệp và đẩy việc làm sang những nền kinh tế khác.

Giữ mục tiêu trong một thế giới nóng lên

Trong lúc các chính phủ tìm cách giảm chi phí chuyển đổi, hậu quả của biến đổi khí hậu vẫn ngày càng hiện hữu. Châu Âu vừa trải qua một mùa hè với nắng nóng, cháy rừng và thiếu mưa tại nhiều khu vực. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu tăng cường cảnh báo sớm và phối hợp giữa các cơ quan khí tượng, y tế để hạn chế tác động của nhiệt độ cực đoan đối với sức khỏe cộng đồng.

Tại Thụy Điển, hơn 10.000 người đã tuần hành ở Stockholm ngày 23-8 để yêu cầu hành động mạnh hơn đối với biến đổi khí hậu, chỉ vài tuần trước cuộc tổng tuyển cử. Một cuộc thăm dò của đài truyền hình công cộng SVT cho thấy 37% số người được hỏi coi khí hậu là vấn đề ưu tiên hàng đầu của cuộc bầu cử.

Cuộc biểu tình diễn ra sau khi chính phủ Thụy Điển giảm thuế xăng dầu và hạ yêu cầu đối với tỷ lệ nhiên liệu carbon thấp. Chính phủ cho rằng việc giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch phải được tiến hành từng bước để bảo vệ khả năng cạnh tranh. Trong khi đó, các chuyên gia cảnh báo nước này có thể khó đạt mục tiêu giảm 70% lượng CO₂ từ giao thông vào năm 2030 và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2045.

Sự giằng co giữa mục tiêu khí hậu và những đòi hỏi kinh tế càng rõ khi châu Âu tiến tới các nguồn phát thải khó xử lý hơn. Sau giai đoạn mở rộng nhanh điện gió và điện mặt trời, những bước tiếp theo liên quan nhiều hơn tới công nghiệp, giao thông, hàng không và nông nghiệp, nơi việc cắt giảm phát thải thường phức tạp và tốn kém hơn.

Lợi ích của việc hạn chế biến đổi khí hậu thường được nhìn trong nhiều thập kỷ, trong khi hóa đơn năng lượng, giá phương tiện hay chi phí sản xuất lại tác động đến người dân và doanh nghiệp ngay hôm nay. Khoảng cách đó sẽ càng đáng chú ý khi các biện pháp giảm phát thải đi sâu hơn vào sản xuất, giao thông và đời sống.

Những điều chỉnh đang diễn ra ở châu Âu và một số nền kinh tế phát triển vì thế có thể mới chỉ là những dấu hiệu đầu tiên của một giai đoạn mà con đường chuyển đổi xanh còn tiếp tục được định hình.

Theo Hà Nội mới